Hin opinbera herferð gegn Ögmundi

Sæll aftur G.Pétur. Ég svara hér með spurningu þinni á Facebook um hvort ég sé sammála ummælum Ögmundar Jónassonar um opinbera starfsmenn.

En þá að “ræðu” Ögmundar og viðbrögðunum við henni. Ég verð að segja að mér þætti fengur að því ef að BHM og BSRB brygðust jafnskjótt við og í þessu máli, þegar önnur og ekki síðri mál ber á góma. Eins og t.d. það sem raunverulega var verið að ræða í þetta skiptið á Alþingi, sem eru þær hundruðir milljóna króna sem að ESB ætlar sér að brúka hér innanlands til að blanda sér í ákvarðanatöku þjóðarinnar um hvort hún vill gerast aðili að þessum sömu samtökum eða ekki. Það efni hefði t.d. verið ærin ástæða til umfjöllunar og ályktana, en mér er til efs að ef um slíkt hefði verið ályktað af þessum sömu samtökum, að þær ályktanir hefðu verið bornar jafnskjótt út til alþýðu af fjölmiðlum og nú er raunin.

Nú vill svo til að þessa dagana blása kaldir vindar um fjölmiðla og bloggheima; úlfahjörðin hefur runnið á blóðið, nú á að ná í skottið á Ögmundi, sem skyndilega er orðinn handbendi Hádegismóa og helsti forgöngumaður þess að Hrunið fáist aldrei gert upp (!!). Sjálfur hefur þú, að mér sýnist, ekki færri en 9 fésbókarfærslur í dag, þar sem ýmsir aðilar veitast með einhverjum hætti að Ögmundi Jónassyni. Allt er leyfilegt í stríði og ástum. Mér virðist ákafi BHM og BSRB bera þess nokkuð merki að menn þar á bæ hafi látist smitast af veiðihugnum.

Þannig er alveg ljóst að í ályktun BHM er reynt að gera málstað Ömundar enn verri en ella, með heldur óþverralegum útúrsnúningi. Í ályktun “BHM” (var það ályktun stjórnar BHM? Framkvæmdastjórnar BHM? Hverjir samþykktu þennan texta eiginlega?) segir orðrétt: “BHM gerir alvarlegar athugasemdir við ummæli innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, í ræðustól Alþingis í gær (24/1). Þar lét ráðherra að því liggja að starfsmenn stjórnarráðsins væru háðir eldvatni, ferðalögum til Brussel, hóteldvöl og dagpeningum.” Ögmundur Jónasson sagði aldrei að starfsmenn stjórnarráðsins væru háðir eldvatni (brennivíni), það er hrein og bein fölsun að halda því fram, en þessi vinnubrögð styrkja það sem áður er sagt að veiðiákafinn hafi borið menn hér yfirliði.

Það var fyrirspyrjandi Ásmundur Daði Einarsson, sem færði “glerperlur og eldvatn” í tal og spurði, eðlilega, hvort ekki væri hætta á að að hið mikla fjármagn sem ESB hyggst nýta í “kynningarstarfsemi” hér á landi á næstu mánuðum muni skekki lýðræðislega umræðu í landinu?

Svar Ögmundar hófst á þessum orðum: “Fyrst vil ég taka fram að við höfum staðið gegn þessum styrkjum sem við teljum óeðlilega og þar vísa ég til innanríkisráðuneytisins sérstaklega en ég tala fyrir hönd þess til þess umhverfis sem ég þekki helst. Það er alveg rétt að það þarf að gæta jafnræðis í þessum kynningarmálum og reyndar er það fólgið í því að jafnræði ríki milli aðila innan lands en ekki að það komi utanaðkomandi aðili og heimti jafnræði á borð við okkur gagnvart þeim sem taka þátt í þessari umræðu hér. Það sem ég hef mestar áhyggjur af er að stofnanakerfið ánetjist þessari umræðu, því að nú er talað um eldvatnið.”

Þetta er eina tilvitnun Ögmundar í orðið “eldvatn”. Þú hlýtur að vera því sammála G.Pétur, sem réttsýnn maður, að það er engan vegin hægt að halda því fram af þessum orðum að Ögmundur Jónasson hafi látið að því liggja að starfsmenn stjórnarráðsins væru háðir brennivíni! Það hlýtur að vera, að fyrst BHM er svo annt um sóma sinn að það hlaupi upp með þessum hætti, að það biðji Ögmund Jónasson afsökunar á þessum áburði sínum.

Hvað var það annað sem að Ögmundur sagði? Hann velti því fyrir sér hvernig það má vera að “stofnanaveldið”, eins og hann kallaði það, hefur oftar enn ekki verið áköfustu talsmenn þess að ganga í ESB – á meðan almenningur hefur verið á móti. Og hann gefur sér að það sé vegna þess að þegar búið er að fljúga fólki (úr stofnanveldinu) fram og til baka frá Brussel og bera það á höndum sér og draga upp þá mynd sem ESB vill draga upp, að þá hafi það áhrif. Það er vissulega ákveðin upphefð í því að vera sá útvaldi sem fær að vera hluti af apparatinu, vera innvígður, hafa upplýsingar sem almenningur hefur ekki, og það getur auðvitað kitlað margan manninn. Það er ekki nýtt að fólk getur ánetjast því sem það upplifir sem upphefð. Orðrétt sagði Ögmundur: “Hvernig stendur á því að alltaf þegar bornir eru upp samningar innan Evrópusambandsins, það er mjög algeng regla, er stofnanaveldið, hvort sem það er verkalýðshreyfing, atvinnurekendasamtök eða stjórnsýslan, hlynnt (Forseti hringir.) en almenningur á móti? Það er vegna þess að það er búið að fara með flugvélafarma viku eftir viku, mánuð eftir mánuð (Forseti hringir.) út til Brussel þar sem menn halda við (Forseti hringir.) á kostnað ríkisins.”

Ég held að þetta sé sá mergur málsins sem Ögmundur vildi færa fram. En ég held hins vegar að hann hafi kannski ekki vandað sig nóg, eða jafnvel fipast undir bjölluslætti forseta, í lokaorðum sínum. “Þetta fólk ánetjast (Forseti hringir.) Evrópusambandinu og vill ólmt halda áfram og fá að fara í fleiri ferðir, (Forseti hringir.) fleiri hótelferðir, meiri dagpeninga. Það er þetta sem er að gerast, það er þess vegna sem stofnanaveldið (Forseti hringir.) ánetjast Evrópusambandinu.” Og það má vel vera að Ögmundur sjái eftir þessu orðavali sínu, sem ekki var hið heppilegasta, undir það get ég tekið.

Hvað varðar síðan persónuleg viðbrögð Helgu Jónsdóttur, framkvæmdastjóra BSRB, þá er það kafli út af fyrir sig að framkvæmdastjóri samtakanna tjái sig með þessum hætti. Ekki verður séð að hún hafi kallað saman framkvæmdastjórn eða stjórn BSRB vegna málsins, heldur hafi hún talað í eigin nafni.

Það sem mér þykir einnig eftirtektarvert er að bæði (stjórn?) BHM og Helga Jónsdóttir, sjá enga ástæðu til að ræða þá hluti sem til umræðu voru á Alþingi, sem voru til umræðu, hinir svokölluðu „Pre-Accession“-styrkir eða “aðlögunarstyrkir” né hugsanleg áhrif þeirra á ákvarðanatöku almennings hér á landi. Né finnst þeim ástæða til að ræða hvort hugsanleg vandamál geta verið samfara slíkum styrkjum og öðrum peningaútlátum til þeirra sem eru fulltrúar þessara samtaka í aðildarviðræðunum. Þess í stað grípa samtökin þau orð sem óheppileg eru, snúa jafnvel út úr þeim og nota tækifærið til að bera út helsta forystumann og málsvara sinna eigin samtaka, sem um leið hefur verið gegn samverkamaður BHM í áratugi. Með því er þessi “stjórn” BHM og Helga Jónsdóttir í nafni BSRB að taka þátt í þeirri aðför að Ögmundi Jónassyni, sem óneitanlega stendur sem hæst þessa dagana. Ögmundi Jónassyni getur vissulega orðið á í messunni eins og öðrum mönnum. En maður skyldi ætla að þessi samtök þekktu hann af öðru en vera hatursmaður BSRB og BHM eins og þau láta hann líta út fyrir að vera.

En út á þetta gengur herferðin núna G.Pétur - að fá að þjóðina til að trúa því að Ögmundur sé orðinn umskiptingur. Hann hatast nú við opinbera starfsmenn, hann vill ekkert frekar en að grafa allan sannleikann um Hrunið og fela hann þjóðinni. Hann vill helst af öllu ganga í björg í Hádegismóum. Þennan áróðurseld kynda menn nú sem ákafast og margir litlir leggja sín litlu sprek í þá galdrabrennu. Og mér sýnist þú því miður ekki vera undanskilinn, G.Pétur. Níu litlar færslur í dag gefa bálinu kraft. Verði þér að góðu.

Sótraftar og sanngirni

 

Sæll félagi Einar og þakka þér fyrir ágæta grein á Smugunni. (http://smugan.is/2012/01/svokalladur-sotraftur/)

 

Sitjandi hér í Danaveldi gefur nokkra fjarlægð á atburðarásina heima á Íslandi. Og stundum vekur sú atburðarás mér nokkra furðu, sem vert brjóta heilann ögn um. Eins og nú, þegar Ögmundur Jónasson er skyndilega úthrópaður sem svikari (við hvað er svo önnur spurning) og helsta hlaupatík Sjálfstæðisflokksins! Svo virðist að öll hans góðu verk og skýra pólitíska afstaða í gegnum áratugina sé sumum hinna öru penna með öllu gleymd og einhverjum finnst rétt að þjóna lund sinni með því að telja að afstöðubreyting Ögmundar í Haarde-málinu, hafi afhjúpað þann ístöðulausa pólitíska auðnuleysinga sem þau hafa alltaf grunað Ögmund um að vera! Og þegar litið er til þeirrar pólitísku forystu sem Ögmundur Jónasson hefur veitt bæði innan verkalýðshreyfingarinnar, í almennri þjóðmálaumræðu sem og á Alþingi, þar sem hann hefur staðið einarðlega fyrir vinstri sjónarmiðum jöfnuðar og mannréttinda og hlíft sér hvergi, þá vekur sú heift og óbilgirni sem margir skríbentar hafa sýnt í skrifum sínum, upp nokkrar spurningar.

 

Að stela glæpnum

Hverjir eru það sem gagnrýna Ögmund helst og af hvaða ástæðum? Ástæðan er fyrst og fremst sú, að gagnrýnendur Ögmundar virðast telja að hann ætli nú að stela glæpnum af þjóðinni. Hann ætli sem sagt að gera sitt til þess að þeim eina pólitíska blóraböggli sem þjóðin fékk í sinn hlut, eftir að Samfylkingin hafði losað sýna eigin menn ofan af snaganum, verði skotið í skjól. Og að þjóðin verði því rænd þeirri friðþægingu sem fengist með því að “einhverjum” yrði refsað fyrir Hrunið. Það sé ekki nóg að taka gróðapungana í bönkunum sem breyttust í glæpona – þeir verði vonandi pikkaðir upp af lögreglunni með tíð og tíma, - en það hafi ekki verið þeir sem breyttu kerfinu þannig að boðið var upp í Hrunadansinn.

 

Fyrir þann glæp verði einhver að svara, þann glæp vantar eitthvert andlit. Nú er það svo að í hugum flestra skjóta önnur nöfn upp kollinum, í því sambandi, á undan nafninu Geir Haarde. Nöfn eins og Davíð Oddsson, Hannes Hólmsteinn, Halldór Ásgrímsson, Valgerður og Finnur, og svo má auðvitað ekki gleyma Samfylkingunni, Ingibjörgu Sólrúnu og félögum, - en um það sé ekki að fást – þegar allt kemur til alls sé betra að hafa einhvern til að draga fyrir dómara en engan.

 

Önnur sök Ögmundar

Önnur sök Ögmundar er sögð vera sú, að með því að koma í veg fyrir málflutning fyrir Landsdómi, fari engin krufning fram á orsökum glæpsins. Hvernig stóð á því að Hrunið gat orðið? Þarf ekki að svara því hvernig stóð á því að bankarnir voru einkavæddir, að þeir voru afhentir mönnum sem voru sérvaldir af Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, að einkavæðingarnefnd fór hamförum, að græðgisvæðingin var innleidd sem hið eftirsóknarverða? Að yfir eftirlitsstofnanir voru settir menn sem trúðu því að markaðurinn þrifist best án eftirlits? Að hin opinbera almannaþjónusta var töluð niður í áratugi, fjársvelt og talin betur komin í höndunum á einkaaðilum? Hvert var hlutverk Alþingis, stjórnsýslunnar? Hvert var hlutverk – og ábyrgð- kjósenda?

 

Kapallinn verður að geta gengið upp

Að sjálfsögðu þarf að svara þeim spurningum. Það hefur að hluta til verið reynt með rannsóknarskýrslum Alþingis. En hér þyrfti að koma til enn meiri vinna og víðtækari – hafi þjóðin á annað borð áhuga á að fá svör við þessum spurningum. Og það er einmitt ein af röksemdum Ögmundar – hvort sem menn eru sáttir við hana eða ekki, - að spurningarnar sem bíða svara Landsdóms séu fyrirfram gefnar og of afmarkaðar til þess að veita svörin sem þjóðin þarf á að halda. Og hætt er við, að þegar þeir sem hæst láta nú og hafa ekki þolinmæði til að bíða eftir einhverri “sannleiksnefnd” - að örendi þeirra verði þrotið þegar Landsdómur hefur þæft um það í mánuði hvað sé átt við með “andvaraleysi” eða “ábyrgð” og hvort sú ábyrgð sé Geirs eins eða annarra líka. Og Landsdómurinn getur augljóslega ekki dæmt einhvern annan fyrir hugsanlegan glæp, en þann sem stefnt er fyrir réttinn. Það verður því aldrei fjallað um ábyrgð Davíðs Oddsonar eða Hannesar Hólmsteins fyrir Landsdómi svo dæmi sé tekið. Kapallinn mun aldrei ganga upp ef búið er að tína flest mannspilin úr bunkanum.

 

Hin sleipa lögfræðisápa

Og ætli menn telji því ekki, þegar upp er staðið og Landsdómur hefur kveðið upp sinn úrskurð, að það hefði verið betra að fara af stað með einhvert það ferli, sannleiksnefnd eða annað, sem gefur svör við hinum nauðsynlegu spurningum sem ekki verður spurt fyrir Landsdómi. Því að sjálfsögðu er ekki víst hvort Landsdómur finnur Geir Haarde sekan; hvort sem er um “andvaraleysi”, eða að hann hafi brugðist “ábyrgð”. Var það ólöglegt að setja lög sem leiddu til hrunsins og fara svo eftir þeim lögum? Það kemur til með að standa og falla á einhverri lögfræðisápu – og henni sleipri.

 

Það sem þjóðin veit

Þjóðin þarf ekki Landsdóm til að segja sér það sem hún veit. Hún veit að það var Sjálfstæðisflokkur, dyggilega studdur af Framsóknarflokki sem innleiddi hér það kerfi nýfrjálshyggjunnar sem var sú umgjörð sem olli Hruninu á Íslandi og þeirri kreppu sem að Evrópa og hinn vestræni heimur býr nú við. Hún veit líka hverjir voru leikendur og leikstjórar þegar það farsastykki var sett á fjalirnar á Íslandi, að háskólaprófessorum og Hæstaréttardómurum ógleymdum. Og hún veit líka að þeir hægri kratar í Samfylkingunni sem þar hafa setið í forsæti, voru síður en svo fráhverfir mörgum af þeim grundvallarbreytingum sem komið var á. Þeirra átrúnaðargoð var lengstum Tony Blair, en meira af opinberri þjónustu var einkavædd í hans tíð, en í tíð Margrétar Thatcher. Og þjóðin veit það sem meira er, hún veit hverjir kusu þessa hrunflokka ítrekað til valda, - og virðist svo sem ætla að færa þeim völdin á nýjan leik, ef marka má skoðanakannanir.

 

Að hengja bakara fyrir smið

Það er því að hengja bakara fyrir smið og nota til þess ósanngjarnan málflutning, ef saka á Ögmund um að vilja ræna þjóðinni tækifærinu til að gera upp við Hrunið. Fyrir það fyrsta hefur hann lagt höfuðið á höggstokkinn, ef svo má að orði komast, til þess að vara við því að málaferli fyrir Landsdómi muni ekki leiða til þeirrar niðurstöðu að orsakir Hrunsins verði skoðaðar að fullu. Þvert á móti sé hætta á að það próf sem á að segja til um hver beri ábyrgð á því hruni, muni gefa ranga, eða amk ófullnægjandi niðurstöðu. Það sem meira er, hætta sé á að sú niðurstaða verði látin standa sem “Niðurstaðan”; “Geir Haarde bar ábyrgð á Hruninu” – eða “Geir Haarde bar ekki ábyrgð á Hruninu”. Hvoru tveggja sé augljóslega ófullnægjandi niðurstaða. Því sé rétt að fara aðra leið svo komast megi að sanngjarnari og meira upplýsandi niðurstöðu.

 

Skjótum sendiboðann

Í annan stað er það grár leikur að ásaka Ögmund Jónasson um að vilja fela orsakir Hrunsins fyrir þjóðinni. Því ef að það er einhver sem hefur verið óþreytandi á undanförnum áratugum að vara við hvert stefndi, þá hefur það verið Ögmundur Jónasson. Og það hefur langt því frá verið þakklátt starf fyrir öllum. Um það geta Davíð Odddsson, Geir Haarde, Halldór Ásgrímsson, Finnur Ingólfsson, Valgerður Sverrisdóttir, Ingibjörg Sólrún og margir fleiri vitnað!

 

Að fylgja eigin sannfæringu...

Og að ásaka Ögmund Jónasson fyrir að ganga erinda Sjálfstæðisflokksins í þessu máli, er í besta falli kjánalegt, í versta falli illgjörn tilraun til að koma höggi á pólitískan andstæðing. Það vita það allir sem vilja vita, að Ögmundur Jónasson gengur ekki og hefur aldrei gengið erinda Sjálfstæðisflokkins. Að ímynda sér það er augljós firra fyrir öllum þeim sem þekkja til hvaða mann Ögmundur hefur að geyma. Er líklegt að hinn þrautreyndi stjórnmálamaður, Ögmundur, hafi gert sig svo berskjaldaðan fyrir gagnrýni, eins og raunin er, af einhverjum pólitískum aulaskap eða til þess eins að ganga erinda Sjálfstæðisflokkins, Bjarna Ben. eða til þess að koma sér fyrir í Hádegismóum? Ég held ekki. Ég held hins vegar að Ögmundur sé stjórnmálamaður þeirrar gerðar að hann fylgi sannfæringu sinni og sé tilbúinn að viðurkenna mistök sem hann telji að sér hafi orðið á. Það gerir hann augljóslega í þessu tilfelli, jafnvel þó það sé umdeilt og að hann liggi vel við höggi gagnrýnenda í kjölfarið. Ekki síst þar sem að svo gæti virst sem að skoðanir hans og Sjálfstæðisflokksins fari saman í málinu.

 

... það sama og fylgja Sjálfstæðisflokknum?

En vilji menn gagnrýna Ögmund fyrir þessa skoðun sína, þá verða menn að hafa þá skynsemi til að bera að þeir viðurkenni hið augljósa. Að skoðun Ögmundar og skoðun Sjálfstæðisflokksins á því af hverju ekki eigi að draga Geir Haarde fyrir Landsdóms eiga sér gjörólíkar forsendur.

Ögmundur vill varna því að málið verði til þess að orsakir Hrunsins verði allar raktar til Geirs Haarde og að víðtækari skoðun á Hruninu ljúki þar með;

Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki skoða orsakir hrunsins, hann vill ekki að fyrrverandi formaður flokksins sé eina andlit “glæpsins” – það var aldrei neinn “glæpur” framinn af fulltrúum Sjálfstæðisflokkins – í besta falli einhverjir óreiðupésar (flokknum óviðkomandi) sem réðu ekki við að höndla það frelsi sem Davíð færði þeim. Skoðanir Ögmundar og Sjálfstæðisflokksins fara því auðvitað ekki saman; því síður er þá rétt að draga þá ályktun að Ögmundur sé að ganga erinda Sjálfstæðisflokkins í málinu.

 

Hverjir eru óánægðir?

Hverjir eru það þá sem gagnrýnt hafa og jafnvel veist að Ögmundi Jónassyni, og Guðfríði Lilju og Jóni Bjarnasyni, fyrir að hafa þá skoðun að það sé aðrar leiðir betri til að gera upp Hrunið og finna þá sem ábyrgir voru fyrir því, en að draga Geir Haarde einan fyrir Landsdóm. Ég held að þeim hópi megi í grófum dráttum skipta í tvennt:

 

 

Annars vegar ósköp vanalegu fólki sem les ekki, skilur ekki, eða er einfaldlega ekki sammála, röksemdafærslu Ögmundar og finnst að það sé verið að hafa af þjóðinni tækifærið til að “loka málinu” - loka umræðunni um Hrunið. Nú eða að það sé verið að girða fyrir sérhverja möguleika á réttlátri umræðu. Að það sé verið að hafa af þjóðinni þá fróun að einhverjum a.m.k. verði veitt sú ráðning sem hann á skilið – það sé skömminni skárra en að allir gangi lausir og engin beri ábyrgð! En þá verður að hafa í huga að það er alls ekki markmið Ögmundar að allir gangi um án ábyrgðar, þvert á móti er það markmið hans að öllum steinum verði velt við! Að það verði ekki gengið út frá því að Hrunið sé einhverjum einum að kenna. Því það er auðvitað óþolandi með öllu að hirðin hans Davíðs og Halldórs og Sólrúnar, fái að sitja í sínum feitum embættum óáreitt og enginn beri nokkra ábyrgð – nema kannski Ögmundur Jónasson! Og þó svo þjóðina þyrsti skiljanlega í réttlæti, þá verður því varla fullnægt með árásum á hann.

 

Pólitískir hælbítar eða riddarar sannleikans?

Svo eru það hinir sem eru að skrifa í pólitískum tilgangi. Sumir skrifa, held ég, af því þau þekkja ekki manninn Ögmund eða konuna Guðfríði – og margur heldur að aðrir séu eins og hann sjálfur. Ég held því að því ásakanir um “pólitískan sóðaskap” séu litaðar af einhverjum raunveruleika sem hinn sami er hluti af, nema þá að hann sjái ekki upp fyrir þúfurnar á hinum pólitíska vígvelli og nái ekki samhenginu. Að ásaka Atla Gíslason, Guðfríði Lilju Grétarsdóttir, Jón Bjarnason, Lilju Mósesdóttir og Ögmund Jónasson fyrir að “bera nú ábyrgð á því að Hrunið verður ekki gert upp” og óska þess að þau megi hafa “skömm fyrir um aldur og ævi” ber pólitískri blindu og pólitískum sóðaskap viðkomandi, Þórs Saari, ævarandi vitni. Nema að hann telji að með þeim fáheyrðu ummælum sé hann að vinna sér í mjúkinn hjá þeim Jóhönnu og Steingrími og vonist til að geta fyllt stól Ögmundar að honum gengnum.

 

Og svo eru það auðvitað “samherjarnir” sem eiga að þekkja bæði Ögmund og Guðfríði nokkuð náið. Það kemur ekki þá í veg fyrir að sumir tali gegn betri vitund og þá oftar en ekki í þeim lágkúrulega tilgangi að vonast eftir það megi verða til að efla þeirra eigin frama. Eða eigum við að trúa því að bak við kröfu Álfheiðar Ingadóttur um að Ögmundur víki sem ráðherra, liggi aðeins hreinn og tær vilji viðkomandi um að “réttlætið” nái fram að ganga? Að það séu prinsippin sem böggi hana mest? Því miður er ekki hægt að lesa athugasemdir margra Alþingismanna í þessu máli hvað varðar Ögmund Jónasson, án þess að horfa á þær í samhengi við átökin innan ríkisstjórnarinnar og baráttuna um ráðherrastólana.

Vöndum orðin

Þó svo ákvörðun Ögmundar Jónassonar um að styðja frávísunartillögu Bjarna Ben þess efnis að kæru á hendur Geirs Haarde verði vísað frá Landsdómi, hafi komið mörgum á óvart, þá gefur hún að mínu mati ekki tilefni til þeirra pólitísku svívirðinga og dylgna sem á Ögmundi hafa dunið. Menn kunna að vera ósammála og hafa sín rök fyrir því. Það er í góðu lagi svo lengi sem menn eru málefnalegir. Það vita hins vegar allir, sem fylgst hafa með íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi, fyrir hvaða málstað Ögmundur Jónasson stendur. Það er með ólíkindum að sá stjórnmálamaður sem harðast hefur barist gegn merkisberum nýfrjálshyggjunnar og þeirri óheillaþróun sem var óhjákvæmilegur fylgifiskur hennar og leiddi þjóðina síðan fram af brún hengiflugsins – að hann skuli nú vera úthrópaður sem hlaupatík Sjálfstæðisflokksins og sá sem vilji fela orsakir Hrunsins fyrir þjóðinni! Þeir sem þannig tala gera það af bráðræði – nema það sé gegn betri vitund. En óbilgirni er ekki til sóma.

 

 

 

 

 

 

 

 

Einingarlistinn í Danmörku krefst þjóðaratkvæðagreiðslu um fjármálamiðstýringu ESB

Einingarlistinn (Enhedslisten) krefst þess nú að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla í Danmörku um “fjármálapakkann” sem 26 ríki ESB hafa sameinast um. Einingarlistinn, sem er flokka lengst til vinstri á danska þinginu, styður minnihlutastjórn Helle Thorning-Schmidt. Deilur hafa verið um það í Danmörku hvort samþykkt fjármálapakkans kalli á breytingar á stjórnarskrá í Danmörku og þar með á þjóðaratkvæðagreiðslu.

Þjóðaratkvæðagreiðslur um málefni ESB eru, eins og kunnugt er, það sem leiðtogar ESB óttast öðru fremur, enda er á þeim litið á slíkar lýðræðisæfingar sem ónauðsynlegar og til trafala. Nicolai Wammen, evrópuráðherra sósialdemókrata segir nú að þjóðaratkvæðagreiðsla sé ólíklegri í stöðunni en áður, Ástæða þess mun vera að Manuel Barrosso forseta framkvæmdastjórnar ESB hefur staðhæft að Danmörk muni ekki verða beitt sektum, öðrum íþyngingum né urfi landið að taka á sig nýjar skyldur, samþykki landið fjármálapakkann.

Farið á bak við kjósendur

Nicolaj Villumsen, talsmaður Einingarlistans segir hins vegar að það væri verið að fara á bak við kjósendur í Danmörku ef breyta ætti efnahagsstefnunni í landinu án þess að þeir fái að kjósa um málið. Segir hann að Helle Thorning-Schmidt hafi lofað kjósendum því að gefa efnahag landsins hressilega innspýtingu nú í upphafi kjörtímabilsins til að koma hjólum atvinnulifsins af stað á nýjan leik. Niðurskurðarhugmyndir ESB koma í veg fyrir slíkar efnahagsaðgerðir. Telur Nikolaj fráleitt að hætta við eitt helsta kosningaloforð ríkisstjórnarflokkanna, “bara af því að tveir leiðtogar borgaralegra ríkisstjórna í Þýskalandi og Frakklandi vilja eitthvað annað.”

Óttast vald kjósenda

Málið þykir vandræðalegt, ekki síst fyrir Sósialíska þjóðaflokkinn, SF, helsta keppinaut Einingarlistans á vinstri vængnum, sem hefur setið undir ásökunum um að hafa fórnað flestum stefnumálum sínum til að komast í ríkisstjórn. Beið flokkurinn afhroð í nýafstöðnum þingkosningum og tapaði 7 þingsætum á meðan að Einingarlistinn var helsti sigurvegari kosninganna og bætti við sig átta þingsætum. Ríkisstjórnarflokkarnir tveir eru þó studdir af öllum hægri flokkunum í þessu máli á danska þinginu, nema Danska þjóðarflokknum, og þykja því hafa vissan meirihluta verði málið afgreitt innan veggja Kristjánsborgar. Danska ríkisstjórnin óttast hins vegar, rétt eins og ríksistjórnarkollegar þeirra innan ESB, að leyfa almenningi að segja sína skoðun á “fjármálapakkanum”, en með honum er stigið stórt skref til aukins miðstjórnarvalds í höndum embættismanna framkvæmdastjórnar ESB – á kostnað lýðræðislegs valds almennings í aðildarríkjunum.

Hvað með heilbrigða skynsemi?

Hvað með heilbrigða skynsemi? Ég segi nú bara si svona.....

Jessica Biel segir heilbrigða húð vera lykilatriði

Kokhraustir GGE menn, með stuðningi ríkisins?

Hverjir eru það sem eru svo kokhraustir að standa að þessari makalausu yfirlýsingu? Enginn er skráður fyrir henni en bent á framkvæmdastjóra GGE til upplýsinga. Sá á að baki glæstan feril hjá Glitni, bæði hér á landi og í Noregi. Hvað skildu annars hafa græðst og tapast miklir peningar hjá Glitni og hverjir fengu að borga það tap? Er það sú saga sem veitir framkvæmdastjóranum trúarhitann, hafi hann þá skrifað textann?

Er það stjórn GGE sem ákveður að skrifa þessa yfirlýsingu og hver á þá hverjir eiga GGE í dag?  Atorka átti 41% en er farinn á hausinn. Þá er eftir Glacier Renewable Energy Fund (sem á 40% í GGE) en sá sjóður kemur úr þrotabúi Glitnis, en er nú rekinn af Íslandsbanka. Þegar erlendir kröfuhafar bankans eignuðust 95% í Íslandsbanka, hélt ríkið eftir 5% hlut. Og eins og stendur á heimasíðu bankans í dag:

"Ríkið mun eiga 5% af hlutafé bankans og hafa einn fulltrúa í stjórn. Stjórnvöld munu setja fjármálakerfinu reglur og halda uppi virku eftirliti með starfseminni. Ríkisvaldið hefur og ákveðið að hafa tiltekið fjármagn tiltækt til þess að styðja við bankana ef á þarf að halda."

Er þessi digra yfirlýsing GGE gerð með vitund og vilja fulltrúa ríkissins í Íslandsbanka?

Og meðal annarra orða, hver er fulltrúi ríkisins í stjórn Íslandsbanka? Friðrik Sophusson er formaður stjórnar, en á heimasíðu bankans er enginn í sjö manna stjórn merktur sem fulltrúi ríkisins.

Hins vegar segir þar: "Í stjórn Íslandsbanka sitja sjö aðilar skipaðir af eignarhaldsfélaginu ISB Holding ehf. og Bankasýslu ríkisins."

Er ríkið þá meðábyrgt í að skipa alla sjö fulltrúana en á engan fulltrúa sjálft, eða hvernig ber að skilja þetta? Af hverju er fulltrúi ríkisins í stjórn Íslandsbanka ekki tilgreindur sem slíkur á heimasíðu bankans?

Eigendur GGE:

Atorka (RER)	41%
Glacier Renewable Energy Fund (Managed by Islandsbanki)	40%
Mannvit Engineering (VGK Invest)	7%

Umboðslaus rannsóknarnefnd

Moldviðri Unnar

Unnur Kristjánsdóttir, formaður nefndar um erlenda fjárfestingu er augljóslega að afvegaleiða lesendur og hylja eigin spor, þegar hún gerir ónákvæmt orðalag Ögmundar - eða ónákvæma endursögn fréttastofu RÚV, um "að erlendum aðilum" sé óheimilt að fjárfesta í íslenskum orkuiðnaði að gagnrýnisefni í sérstakri "leiðréttingu" við frétt RÚV. Þar þyrlar hún upp miklu moldviðri með það að markmiði að gera Ögmund ómarktækan og nær samtímis að leiða athyglina frá kjarna málsins og þeirri ábyrgð sem hún ber á því að "erlendur aðili", fyrirtæki UTAN EES fær í mótsögn við lögin, leyfi nefndarinnar til að kaupa Hitaveitu Suðurnesja.

íslensku lögin eru alveg skýr í því að þau heimila ekki fyrirtækjum utan EES, eins og kanadíska fyrirtækinu Magma, að fjárfesta í íslenskum orkuiðnaði. Þau hafa að geyma ákvæði sem að eiga sérstaklega að koma í veg fyrir að fyrirtæki utan EES noti bakdyrnar, með stofnun skúffufyrirtækja, til að komast inn á hinn innri markað ESB. Það voru þessar bakdyr sem meirihluti nefndarinnar um erlenda fjárfestingu undir formennsku Unnar, opnaði með svo hæpinni túlkun á lögunum að ólíklegt má teljast að meirhlutinn hefði treyst sér að komast að þeirri niðurstöðu ef hann hefði ekki talið sig njóta til þess pólitísk stuðnings. Eða hvaða hagsmunum var hann annars að þjóna?

Unnur veit því vel upp á sig skömmina í þessum efnum, en er engu að síður svo óskammfeilin að hún ákveður að taka ónákvæmt orðalag um "erlenda aðila" bókstaflega og leiðir síðan út frá því að Ögmundur fari með rangt mál og er alveg standi hissa á "rangfærslum" Ögmundar! Það er rétt að "erlendir aðilar" í merkingunni "erlendir aðilar innann EES" mega fjárfesta í íslenskum orkuiðnaði, en hitt er líka rétt að "erlendir aðilar" í merkingunni "erlendir aðilar utan EES" mega það ekki. Það átti Ögmundur við og það mátti Unni svo sem að vera ljóst.

Málið snýst því um það hvort skúffufyrirtæki Magma í Svíþjóð sé eingöngu stofnað í þeim tilgangi að reyna að fara á svig við reglur innri markaðar EES eða hvort það sé raunverulegt sænskt rekstrarfyrirtæki og að það hafi sem slíkt rétt til að fjárfestinga í íslenskum orkuiðnaði. Það vita það allir að "sænska fyrirtækið" er stofnað í þeim tilgangi einum að reyna að skapa hinu kanadíska Magma fótfestu innan EES. Rekstur þess er enginn utan þess að sjá um reksturinn á HS sem Magma í Kanada hafði ekki leyfi til að stunda. Hafi "erlendur aðili utan EES" ekki leyfi til fjárfestinga innan EES og sérstaklega er tekið fram að ekki megi fara í kringum það bann með stofnun skúffufyrirtækis innan EES, þá getur rekstur skúffufyrirtækisins fyrir hönd móðurfélagsins aldrei verið annað en ólöglegur. Að halda því fram að Magma í Svíþjóð sé "alvöru fyrirtæki" af því það reki Hitaveitu Suðurnesja er því auðvitað ekkert annað en óskammfeilinn útúrsnúningur.

Meirihluti nefndarinnar undir formennsku Unnar stimplaði skúffufyrirtækið hins vegar sem fullgildan aðila að EES og heimilaði því að kaupa HS. Það er hins vegar alveg ljóst að ef slík skemmri skírn til inngöngu í EES væri heimil, þá væri innri markaður ESB í raun opinn öllum heiminum. Slík er ekki raunin.

Annars rekur Ögmundur Jónasson málið með skýrum hætti á nýjasta bloggi sínu og svarar þar ásökunum Unnar.
Sjá:
http://www.ogmundur.is/annad/nr/5402/

Undrast ummæli Ögmundar

Vatnið í stjórnarskrána

Árið 2005 stóð BSRB að herferð gegn einkavæðingu vatns. Herferðin hafði gríðarleg áhrif á alla umræðu sem varð á Alþingi um setningu vatnalaga og áhrifa hennar gætir enn í dag. Ber þar að nefna sérstaklega yfirlýsinguna Vatn fyrir alla, sem er að finna hér á síðunni. Sem hluti af herferð BSRB stóðu samtökin ásamt fleirum að ráðstefnu um vatn haustið 2005. Ég birti því hér aftur, áhugasömum til fróðleiks, erindi sem ég flutti á ráðstefnunni, en þar er fjallað vítt og breytt um átökin um vatnið, hér heima og á alþjóðavísu.

"Skortur á hreinu vatni er eitt helsta vandamál mannskynsins í dag. Tölurnar eru þekktar.....
Í dag er áætlað að um rúmlega milljarður manna eða einn sjötti mannkyns, hafi takmarkaðan eða engan aðgang að hreinu drykkjarvatni og um tvo og hálfan milljarð skorti vatn til hreinlætis. Samkvæmt útreikningum sem gerðir voru í tengslum við Þúsaldar þróunarmarkmið Sameinuðu þjóðanna sem ríkisstjórnir heimsins samþykktu árið 2000, er gert ráð fyrir að 1,6 milljarður manna muni bætast við þann fjölda til ársins 2015, jafnvel á svæðum sem eru rík af vatni eins og vesturlönd.

Skortur á vöru, að ekki sé talað um vöru sem er lífsnauðsynleg hverjum einasta manni í heiminum, þýðir að sú vara er verðmæt, ef við tölum eins og hagfræðingar. Samkvæmt þeim fræðum á að verða til markaður með slíka vöru og á markaði á framboð og eftirspurn að ráða verði. Þeir sem hafa efni á fá, hinir verða að sætta sig við að lifa án vörunnar.
Það þarf ekki lengri kúrs í klassískum hagfræðikenningum til að sjá að þær eiga ekki við um vatn. Ekki nema að menn séu tilbúnir að líta fram hjá þjáningu, lífi og dauða meðbræðra sinna. Vatn er ekki verslunarvara sem hver önnur.

Engu að síður var tíundi áratugur síðustu aldar, frá 1990 til aldamóta, áratugur einkavæðingar á vatni. Væntingarnar voru þær að skivirkni yrði meiri innan vatnsgeirans og að verð lækkaði, að fjárfestingar ykjust, sérstaklega í þriðja heiminum og að fleiri heimili yrðu tengd vatns – og skólplögnum, sérstaklega hin fátæku. Sú varð ekki raunin.

Útþensla alþjóðlegra vatnsfyrirtækja í einkaeigu á þessum áratug var studd af Alþjóðabankanum og öðrum alþjóðastofnunum, sem hluti af þeirri stefnu að umbreyta þróunarlöndum og löndum sem áður höfðu tilheyrt Austur-blokkinni svokölluðu, í markaðsvædd þjóðfélög. Opinberar vatnsveitur hafa hins vegar verið einkavæddar um allan heim.

Rannsóknir sýna að reynslan af einkavæðingu vatns hefur yfirleitt verið slæm. Skortur hefur verið á samkeppni, bæði sökum náttúrulegrar einokunar og vegna þess að stórfyrirtæki á þessum markaði eru mjög fá. Fyrirtæki hafa ekki fjárfest eins mikið og við var búist í nývirkjum og viðhaldi og verð hefur farið hækkandi í takt við auknar arðsemiskröfur fyrirtækja. Þegar þau markmið sem skilgreind hafa verið í samningum hafa ekki náðst, þá hafa samningar verið endurskoðaðir, fremur en að staðið hafi verið við þá. Sérleyfi, sem oftast eru veitt til 20 – 30 ára í senn hafa nánast reynst óafturkræf þó svo fyrirtæki hafi ekki staðið sig, sökum lagalegra og stjórnsýslulegra hindrana. Eftirlitsaðila hefur skort vald og hæfni til að stýra hegðun fyrirtækjanna. Og andstaða meðal almennings gegn einkavæðingunni hefur farið vaxandi, sérstaklega í þróunarlöndunum.

Um þessa hegðun má nefna fjölmörg skjalfest dæmi: Bæjaryfirvöld og íbúar Grenoble í Frakklandi endurheimtu vatnsveitu sína árið 2000 eftir 11 ára baráttu og málaferli. (Haft er eftir baráttufólki þar að meginlærdóm af þeirri baráttu sé hversu mikilvægur aðgangur að upplýsingum er og að geta lagt sjálfstætt mat á framgöngu einkafyrirtækisins.)
Verðið á vatni í Manilla á Filipseyjum hefur hækkað um 600% í höndum einkafyrirtækja frá árinu 2001 og hafa þau uppskorið litlar vinsældir íbúa. Svo má lengi telja.

Alþjóðleg vatnsfyrirtæki hafa því orðið fyrir andstreymi á síðustu árum og hafa brugðist við með því að hætta starfseminni þar sem verst hefur gengið. Suez, sem er stærst þessara alþjóðlegu vatnsfyrirtækja tilkynnti í janúar 2003 að það myndi draga sig út úr einum þriðja allra fjárfestinga sinna í þróunarríkjunum, og Veolia og Thames Water hafa einnig dregið sig út úr samningum. Allir þessir þrír risar nota hins vegar öll meðul, pólitísk og lögfræðileg til að ná tapinu aftur og krefjast skaðabóta fyrir væntan ávinning sem samningar áttu að gefa í framtíðinni.

Viðbrögð fyrirtækjanna hafa ekki síst orðið þau að krefjast sífellt meiri trygginga fyrir arðvænlegum rekstri og gegn áföllum. Þau vilja fá þær tryggingar frá þeim opinberu aðilum sem þau semja við, ígildi ríkisábyrgða á lán, og hefur Alþjóðabankinn tekið þátt í þeirri vinnu. Þau líta í auknum mæli til ríkja þar sem aðstæður eru betri og þegnarnir ríkari og þægari.

Engu að síður töluðu háttsettir embættismenn Alþjóðabankans á ráðstefnunni World Water Forum, sem haldið var í Haag árið tvöþúsund, um einkavæðingu vatns að hún væri sögulega óhjákvæmileg og notuðu frasa eins og að “ það væri enginn annar valkostur”. Alþjóðabankinn hefur þó nýlega viðurkennt að þeir hafi sennilega verið full glaðbeittir í að framfylgja þessari einkavæðingarstefnu sinni á vatni.

En Alþjóðabankinn, sem og aðrir þróunarbankar og styrkveitendur eru hins vegar tregir til að veita vatnsfyrirtækjum í opinberri eigu nokkurn stuðning, þrátt fyrir að opinber fyrirtæki beri ábyrgð á meira en 90% af vatnsveitum og skólplögnum í heiminum.

Þó svo að hér hafi verið rakið nokkuð hversu illa hagsmunir einkafyrirtækja og almennings virðast fara saman þegar kemur að vatni, þá þýðir það ekki að opinberar vatnsveitur, sem eru þrátt fyrir allt um 90% vatnsveitna í heiminum, hafi allsstaðar getað sinnt hlutverki sínu. Ef svo væri væru vandamálin tengd vatni ekki jafn alvarleg og útbreidd og raun ber vitni. Ekki má heldur gleyma að stór hluti vandans er að vatnsveitur skortir auðvitað með öllu víða í þróunarlöndum. Viða þar sem opinberar vatnsveitur sinna ekki hlutverki sínu sem skyldi eru ástæður fjölþættar: skortur er á lýðræðislegum stjórnarháttum, opinber þjónusta er afskipt og í fjársvelti og undir þetta er ýtt af alþjóðlegum fjármálastofnunum sem eru tilbúnar að leggja fram fé, sé farið að skilmálum þeirra um markaðslausnir á vandanum. Það eykur enn frekar á vanda hinna opinberu vatnsveitna. Og vandi vatnsveitnanna er vandi fólksins.

Því hefur það verið krafa PSI, Alþjóðasambands opinberra starfsmanna sem BSRB er aðili að, að leggja áherslu á hágæða almannaþjónustu sem lið í bættri velferð. Í þeirri alþjóðlegu herferð gegn fátækt sem nú stendur yfir í heiminum og kallast Global Call Against Poverty – þar sem þjóðir heims eru hvattar til að ná settum þúsaldarmarkmiðum ríkja Sameinuðu þjóðanna, hefur þessi krafa um bætta almannaþjónustu, verið sett á oddinn.

En hvað kemur okkur á Íslandi þetta svo sem við? (og hvernig tengist þetta sameiginlegri yfirlýsingu þeirra samtaka sem að þessum fundi standa?)

Er hætta á að á tímum þar sem vatn verður sífellt dýrmætara – og fyrir suma sífellt verðmætara, að erlend stórfyrirtæki hafi áhuga á að slá sér hér niður í landi þar sem pollur sprettur úr hverju spori ? – eða að það sé áhugi innanlands á að gera vatn að markaðsvöru? Að hér fari framboð og eftirspurn, tekjur eða skortur á þeim að ráða verði á vatni og aðgengi að því?

Hreint logiskt hlýtur svarið að vera já. Hér er ríkur markaður, góður infrastruktur og öryggir kaupendur ef við lítum til vatnsveitnanna. Hugsanlega má krækja í eitt eða tvö góð vatnsból til framtíðareignar? Og skortur á vatni annars staðar gerir það gróðavænlegt að flytja það út í stórum stíl.

Þá er spurningin hvernig tökum við á því, hvaða gildi viljum við leggja áherslu á og hverju fáum við ráðið? Er þá eðlilegt að líta til þeirra laga sem hér gilda um vatn og hvert ferðinni er heitið með þau. Ég mun rétt aðeins tæpa á þeirri ræðu, því hér fáum við á eftir Davíð Egilson forstjóra Umhverfisstofnunar sem væntanlega mun gefa okkur mun fyllri mynd af þeim frumskógi öllum.

En kemur þá fyrst til sögunnar alþjóðlegur samningur nokkur sem mönnum sést oft yfir þegar rætt er um vatn. GATS – General Agreement on Trade in Services – eða Almennt samkomulag um viðskipti með þjónustu. Á heimasíðu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO, má lesa að megintilgangurinn með GATS-samningnum sé að opna innanlandsmarkaði fyrir alþjóðlegum þjónustuviðskiptum, brjóta niður einokun ríkisins og slaka á eða afnema ýmsar reglugerðir sem stjórnvöld hafa sett en WTO lítur á sem íþyngjandi fyrir atvinnulífið eða sem viðskiptahindranir. Samningurinn er flókinn og hefur dómstóll WTO endanlegt úrskurðarvald.

Ég ætla að nefna örfá atriði um samninginn en ákvæði hans hafa hér bein áhrif og ekki síður verður að taka tillit til hans í þeim lagabreytingum og breytingum á rekstarformi sem hér hafa átt sér stað í tengslum við vatnið.

Samningurinn er víðtækur og tekur til allrar þjónustu í nútíð og framtíð og hann snertir allar stjórnvaldsaðgerðir allra stjórnvalda.

Þær skuldbindingar sem hvert ríki undirgengst við undirritun samningsins sem og þegar það fellir einstaka geira þjónustu undir hann, eru nánast óafturkræfar. Þetta þýðir að ákvarðanir einstakra ríkisstjórna sem eru áhugasamar um útvíkkun GATS-samningsins, festa í sessi um ókomna framtíð þau gildi sem í samningnum eru falin.

Í GATS-samningnum felst að m.a. að ríkjum er bannað með lögum að takmarka umsvif fyrirtækja og að mismuna í nokkru iknnlendum fyrirtækjum á kostnað erlendra hafi ekki verið gerðir fyrirvarar.
Ef að engir fyrirvarar eru gerðir t.d. á sviði umhverfisþjónustu, þá má túlka samninginn þannig að hið opinbera megi ekki lengur veita fé í opinbera þjónustu ef erlendur aðili vill starfa á sama sviði.

Samningurinn gerir einnig kröfu til að reglugerðir séu “ekki meira iþyngjandi en nauðsynlegt er.” Hér hafa menn t.d. áhyggjur af því að vilji ríki halda upp ströngum gæðakröfum í sambandi við vatnsveitur eða mengunarvarnir, að þá megi véfengja þær reglur og kæra til dómstóls Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar.

Þeir fyrirvarar sem kunna að hafa verið settir, liggja sífellt undir þrýstingi um að verða felldir brott í næstu samningalotu. Út á það ganga yfirstandandi samningaviðræður þar sem verið er að skiptast á kröfum og tilboðum. Endanlegt markmið GATS-samningins er því skýrt; - að markaðsvæða þjóðfélagið út í hörgul – og er þá opinber þjónusta tæplega undanskilin að mínu mati. Um það atriði er deilt – í samningnum segir (í grein 3.1) að þjónusta framkvæmd af hinu opinbera sé undanskilin GATS, en síðar segir í sömu grein að sé þjónusta hins opinbera “á viðskiptalegum grunni eða í samkeppni við einn eða fleiri aðila” þá falli hún undir samninginn.
Utanríkisráðuneytið hefur svarað BSRB á þann veg að starfi fyrirtæki í eigu opinberra á samkeppnismarkaði þá eigi skuldbindingar GATS við. Engu að síður taldi ráðuneytið í endurskoðuðu tilboði sínu nú tryggara að árétta “að skuldbindingaskráin eigi ekki við á sviði opinberrar þjónustu, sbr. gr. 3.1”. En greinin er jafnloðin eftir sem áður og því var bætt við setningu, sem kannski má kalla Sjálfstæðisyfirlýsingu lýðveldisins Íslands gagnvart Alþjóðaviðskiptastofninni og hljómar svo í hrárri þýðingu: “Að auki (..) áskilur Ísland sér rétt til að setja, viðhalda og útfæra að fullu innlend lög í því augnamiði að geta framfylgt stefnumálum stjórnvalda.”( Furthermore, pursuant to Article VI (Domestic regulation) of the GATS, Iceland reserves the right to establish, maintain and fully exercise its national legislation in order to meet national policy objectives.)
Þessir fyrirvarar eru settir fram núna í yfirstandandi samningaviðræðum, að ég vil meina ekki síst vegna ábendinga BSRB, en eru ekki í gildi samkvæmt núgildandi samningi. Reyndar er alveg óvíst hversu mikil vörn er í þessu fólgin. Þetta sýnir að stjórnvöld eru farin að átta sig á hversu ráðandi þessi samningur er og í raun hættulegur hann er lýðræðinu.

Ég vil meina að allar breytingar í átt til markaðsvæðingar á opinberum rekstri auki hættuna á þeirri túlkun að sá rekstur muni falla undir áhrifasvið GATS-samningsins. Hér má taka sem dæmi ný lög um vatnsveitur. Þau lög ýta undir eðlisbreytingu á því hvernig vatnsveitur hafa starfað á Íslandi og færa þann rekstur í átt til markaðsgilda og í raun frá þeirri hugsun að vatn sé fyrir alla. Ég veit ekki hvort allir hafi gert sér grein fyrir að í stað þess að sveitarfélög höfðu skyldu til að starfrækja vatnveitur og höfðu til þess einkarétt skv. eldri lögum að þá mega þau nú framselja þann rétt ótímabundið í hendur fyrirtækis og selja allar eigur vatnsveitunnar í hendur þess. Ég vil eigna þrýstingi BSRB að það skilyrði var sett að slík fyrirtæki verði að vera að meirihluta í eigu opinberra aðila. BSRB vildi ganga lengra og fella orðin “að meirihluta” út. Hér var því greinilegur vilji til að hleypa einkarekstri að og við vitum að aðili í hlutafélagi þarf ekki endilega að ráða yfir meirihluta hlutafjár til að geta stýrt því sem hann vill. Þá er vert að vekja athygli á að vatnsveitur hafa heyrt undir félagsmálaráðuneyti, en iðnaðarráðuneytið hefur verið að setja sérlög um orkufyrirtæki og þar með fellt vatnsveitur undir sig.
Frumvarpið um vatnalögin gerir ráð fyrir að umráðaréttur landeiganda á vatni breytist í kláran eignarétt og frumvarp um rannsóknir og nýtingu á jarðrænum auðlindum, þar með talið vatni, gerir ráð fyrir að eignarlandi fylgi eignarréttur á þeim auðlindum. Eigandi auðlindarinnar þarf ekki leyfi Orkustofnunar til rannsókna, en hafi hann rannsóknarleyfi fær hann forgangsrétt á nýtingarleyfi. Tímalengd nýtingarleyfis vatnsorku er allt að 60 ár en annarra auðlinda allt að 30 ár.
Þessar breytingar, sem og önnur lög er snerta vatn, virðast því ýta undir það sjónarmið að vatn sé einkaeign og að það sé markaðsvara. Því heyra mikilvægir hlutar þessa málflokks fremur undir Iðnaðarráðuneyti en Umhverfisráðuneyti eða Félagsmálaráðuneyti. Það virðist líka opna möguleika á að menn og fyrirtæki geti eignast jarðeignir og nýtt sér vatnið sem uppsprettu auðs.

BSRB hefur í umsögnum sínum um vatnsveitulögin, í erindi sínu til stjórnarskrárnefndar þar sem lagt var til að fest yrði í stjórnarskrá að litið verði á vatn sem mannréttindi og með því að eiga þátt í þessari ráðstefnu andæft þessu sjónarmiði og viljað efla samstöðu um þetta mikilvæga mál. Það er í ljósi þessarar þróunar og vegna þess að við viljum hafa áhrif á hvert stefnir, að þessi sameiginlega yfirlýsing fundarins er svo mikilvæg. Hún snýst um það hvaða sýn við höfum á vatn, hún snýst um það hvaða sýn við höfum á samfélagið. Viljum við að börnin okkar fæðist inn í samfélag þar sem frelsi ríkir svo lengi sem þau hafa efni á þvi – eða viljum við að þeim séu tryggð ákveðin mannréttindi og frelsi samkvæmt því?

Það mun hafa tekið sex ár að semja vatnalögin sem tóku gildi 1923. Ég segi því, flýtum okkur hægt, vöndum til verka og fylgjum ábendingum yfirlýsingarinnar, Vatn fyrir alla!
Takk fyrir.

Vatn fyrir alla

Eg minni á að 14 félagasamtök skrifuðu undir sameiginlega yfirlýsingu um hvernig umgangast eigi vatnið. Þessi yfirlýsing ætti að vera grundvöllur frekari lagasmíða um vatn á Íslandi. Undir yfirlýsinguna skrifuðu m.a. Þjóðkirkjan, helstu verkalýðsfélögin í landiinu, náttúruverndarsamtökin, ÖBÍ og fleiri. Það væri ótrulegt ef Alþingi samþykkir ekki í dag afnám vatnalaganna sem Sjálfstæðisflokkur og Framsókn samþykktu á sínum tíma.
Yfirlýsingin Vatn fyrir alla var síðan send stjórnarskrárnefnd, enda er þess krafist í yfirlýsingunni að sérákvæði um vatn verði sett í stjórnarskrána. Höldum kröfunni á lofti!

B.t. stjórnarskrárnefndar, c/o Páll Þórhallsson, Stjórnarráðshúsinu við Lækjartorg 150 Reykjavík
Reykjavík, á Alþjóðlega vatnsdeginum 22. mars, 2006

Vatn fyrir alla

Undirrituð samtök vilja með sameiginlegri yfirlýsingu þessari vekja athygli ríkisstjórnar, sveitarstjórna, stofnana, fyrirtækja og almennings á mikilvægi og sérstöðu vatns fyrir land, þjóð og lífríki. Þótt enginn vatnsskortur sé á Íslandi þá er staðan önnur víðast hvar í heiminum. Gnótt vatns gefur því ekki tilefni til skeytingarleysis af okkar hálfu. Þvert á móti ber okkur að færa lagaumgjörð um vatn í þann búning að hún tryggi rétta forgangsröðun varðandi vatnsvernd og nýtingu og geti verið öðrum þjóðum til fyrirmyndar. Hugsa verður til framtíðar og hafa almannahagsmuni og náttúruvernd að leiðarljósi.
Vatn er takmörkuð auðlind og almannagæði sem er undirstaða alls lífs og heilbrigðis. Vatn er frábrugðið öðrum efnum að því leyti að það finnst náttúrulega í föstu, fljótandi og loftkenndu formi og er aldrei kyrrt á einum stað eða einu eignarlandi heldur á stöðugri hringrás um heiminn.
Undirrituð samtök telja að aðgangur að vatni sé grundvallarmannréttindi, eins og kveðið er á um í samþykktum Sameinuðu þjóðanna sem Ísland hefur undirgengist. Sérhver maður á því rétt á aðgengi að hreinu drykkjarvatni og vatni til hreinlætis og heimilishalds.
Líta ber á vatn sem félagsleg, menningarleg og vistfræðileg gæði sem ekki má fara með eins og hverja aðra verslunarvöru.
Nýting vatns skal vera sjálfbær og aðgengi að því tryggt með lögum fyrir núlifandi kynslóð og kynslóðir framtíðarinnar. Það er skylda stjórnvalda að tryggja þegnum sínum þennan rétt án mismununar.
Það er hlutverk stjórnvalda að tryggja verndun vatns sem náttúruverðmæta sem og að tryggja hollustu og dreifingu vatns til allra þjóðfélagsþegna með fjárfestingu í mannvirkjum og mengunarvörnum. Vatnsveitur verði því reknar á félagslegum grunni, taki mið af almannahagsmunum og tryggi rétt einstaklinga til nægilegs hreins vatns til drykkjar og hreinlætis á viðráðanlegu verði. Það er jafnframt hlutverk stjórnvalda að tryggja að við nýtingu vatns verði öðrum náttúruverðmætum ekki spillt.
Stjórnvöldum ber að tryggja almenningi aðgengi að öllum upplýsingum er varða verndun og nýtingu vatns og stuðla að aukinni virkni almennings og meðvitund um mikilvægi vatns, náttúru og réttrar umgengni við landið.
Vegna mikilvægis vatns fyrir íslenska þjóð og lífríki landsins telja undirrituð samtök nauðsynlegt að fest verði í stjórnarskrá Íslands ákvæði um skyldur og réttindi stjórnvalda og almennings hvað varðar réttindi, verndun og nýtingu vatns. Lög og reglugerðir um nýtingu vatns taki því mið af ákvæðum sem viðurkenna rétt einstaklinga til vatns sem og lögum er varða verndun vatns og náttúru.
Til að tryggja skilvirka verndun og nýtingu vatns ber stjórnvöldum að skipuleggja stjórnsýslu þannig að eðlilegt jafnvægi sé á milli þessara þátta og réttar einstaklinga til aðgengis að vatni.

ASÍ , BSRB, Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, Kennarasamband Íslands, Landvernd, Mannréttindaskrifstofa Íslands , MFÍK, Náttúruverndarsamtök Íslands, Landssamband eldri borgara, SÍB, Ungmennafélag Íslands, Unifem á Íslandi, Þjóðkirkjan, Öryrkjabandalag Íslands.

Vonirnar og VG

Það voru vissulega miklar vonir bundnar við að nýr tónn yrði sleginn í íslenskum stjórnmálum með síðbúinni innkomu VG á leiksviðið. Að VG tæki nú að sér að leiða til betri vegar hina tvístígandi Samfylkingu sem nýkomin var úr slæmum félagsskap og að úr yrði vinstri stjórn sem stæði undir nafni. Að stefnan yrði tekin á að verja velferðarsamfélagið og að gengið yrði þannig fra hnútunum að allar forsendur væru fyrir hendi að hægt yrði að hefja uppbyggingu hinnar opinberu almannaþjónustu strax að ólgusiglingu lokinni. Að opinber almannaþjónusta yrði efld og unnið að nýsköpun innan hennar á hennar eigin forsendum. Að undið yrði ofan af einkavæðingarhugsun Sjálfstæðisflokks og Framsóknar,að lært yrði af reynslunni og að það væri því sjálfsagt og jákvætt að bankar yrðu aftur færðir undir hið opinbera. Að hugmyndum um einkavæðingu vatns yrði endanlega hafnað og byggt yrði á hugmyndum um að vatn væri eign þjóðarinnar. Sem og aðrar auðlindir. Að það yrði hætt við allt tal um einkavæðingu heilbrigðiskerfisins. Að siðferði stjórnmálanna efldist og að umræðan þar, sem og í stjórnkerfinu, yrði bæði opin og gagnrýnin. Í sem stystu máli að þá myndi VG leiða þjóðina út úr þeim vanda sem ofinn var úr blindri trú á yfirburði markaðarins.

Til þess virtist VG hafa flesta burði. Flokkurinn hafði ekki tekið þátt í dansinum í kringum gullkálfinn heldur þvert á móti barist með málefnalegum hætti og tillöguflutningi gegn þeirri vá sem íslenskt þjóðfélag hefur nú lent í. Gallar frjálshyggjuþjóðfélagsins hafa sjaldan eða aldrei verið almenningi ljósari og hljómgrunnur fyrir málstað VG því betri nú en í annan tíma. Sjálfstæðisflokkur og Samfylking voru í sárum eftir að forysta þeirra og pólitík hafði brugðist og fólkið á götunni i baráttuhug eftir að hafa hrakið ríkisstjórn þeirra frá völdum.

Málalisti vonbrigða

Því miður hefur þessi von enn ekki ræst. Ríkisstjórnina hefur átakanlega skort skýra pólitíska sýn og hinn pólitíski kompás virðist hafa verið lagður til hliðar í hamagangi "björgunaraðgerðanna". Menn leyfðu skammsýnni krísustjórnun að taka völdin og hefur í þeim efnum ekki verið stór sjáanlegur munur á stjórnarháttum núverandi ríkisstjórnar og fyrrverandi ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Á meðan hafa önnur málefni setið á hakanum.

Bara svo nokkur handahófskennd dæmi séu tekin af stórum málum sem smáum:
-Hvernig stendur á því að helsti höfundur vatnalaga Valgerðar Sverrisdóttur um einkavæðingu vatns, Karl Axelsson hrl er látinn leiða nefnd sem skilar tillögum um hvað gera skal við vatnið, bæði hið heita og kalda? Og hvað ætlar vinstri stjórnin að gera við tillögur þeirrar nefndar, einkavæða vatnið de facto eins og nefndin leggur til og fella lagaheimildir til þess undir lög um auðlindir í jörðu, sem eru ein verstu lög hinna síðari tíma?
-Hvað er að gerast með orkumálin? Af hverju er erlendum fyrirtækjum hleypt í auðlindirnar, sem nota auk þess afar vafasamar krókaleiðir beint fyrir framan nefið á fólki? Af hverju er ekki búið ad betrumbæta þá gölluðu löggjöf sem nú er i gildi?
-Hvernig stendur á því að fyrrum þingmaður Sjálfstæðisflokks, sem hefur haft beina hagsmuni af einkavæðingu almannaþjónustunnar og lagt fram ítrekaðar þingsályktunartillögur í þeim efnum, er gerður að yfirmanni rannsóknarstofnunar við HÍ sem á að gera tillögur um framtíð almannaþjónustunnar?
-Og hvernig stendur á því að VG í ríkisstjórn skrifar upp á svokallaðan "stöðugleikasáttmála", sem diktaður var upp undir forystu SA og ASÍ með það fyrir augum að koma Íslandi í ESB, (eins og lesa má um í skjölum ASÍ), að efla stóriðju, að einkavæða bankana á ný og sjá til þess að afleiðingarnar af hruninu verði frekar í formi niðurskurðar á velferðarkerfinu en hækkandi skatta?
-Og hvernig má það vera að VG sem stjórnmálaflokkur hafi látið það gott heita að skrifa undir fyrstu drög að IceSave samkomulaginu í andstöðu við marga þingmenn og án þess að bera það undir flokksmenn og aðra landsmenn og að forystan hafi svo leyft sér að bera út þá sem voru því verklagi andvígir?
-Getur verið að sömu pukurvinnubrögð sé uppi nú þegar AGS veitir okkur loks náð og samþykkir að afhenda löngu umsamin lán? Spyrja má um hvaða kröfur ASG hafi gert til að svo mætti verða? Ef að líkum lætur er þar að finna kröfur um frekari markaðsvæðingu á sem flestum sviðum. Gætu þannig verið gerðar kröfur um að Íbúðalánasjóði verði ekki komið til bjargar af hinu opinbera, heldur verði að opna hann fyrir markaðsöflunum? Getur verið að Steingrímur J. skrifi upp á slíka hluti í reykfylltu bakherbergi, án gagngerrar og opinnar umræðu í flokknum og samfélaginu almennt?
-Og er ekki dagljóst að ef skrifað er upp á slíka almenna pólitíska skuldbindingu í samningi við ASG að það hefur bein og heftandi áhrif á getu okkar til að ná ásættanlegum samningum við ESB, ekki síst hvað varðar almannaþjónustuna?

Þörf að efla VG?

Ég tel víst að það sé ekki aðeins meirihluti VG sem er óánægður með þessa þróun, heldur sé meirihluti þjóðarinnar óánægður. Ein skýring gæti verið sú að flokksforysta VG hafi misst sjónar á hver markmið vinstri stjórnar ættu að vera. Önnur skýring er auðvitað sú að Steingrím og samráðherra hans úr eigin flokki hafi skort styrk til að koma þessum pólitísku áherslum, sem flestar eru í samræmi við samþykktir landsfunda VG, í gegnum ríkisstjórnarflokk Samfylkingar.
Hvort sem er, þá þarf að stórefla hinar hefðbundnu áherslur VG innan ríkisstjórnarinnar. Til þess þarf Steingrímur greinilega aðstoð og í þeim efnum blasir einfaldasta lausnin við sem er að taka Ögmund Jónasson inn í ríkisstjórn og gera það af fullum heilindum og góðum hug. Hann er fremsti fulltrúi þess meirihluta VG sem er óánægður með ofangreindar áherslur ríkisstjórnarflokks VG. Um leið þarf að fara fram gegnheil umræða innan VG um stöðu flokksins og stefnu þar sem hinir almennu félagar hafa orðið og geta komið skoðunum sínum á framfæri.

Með því slær Steingrímur fleiri en eina flugu í höggi; hann styrkir stöðu VG gagnvart Samfylkingunni innan ríkisstjórnar og hann styrkir stöðu VG almennt í samfélaginu, enda nýtur Ögmundur mikils traust hjá almenningi. Steingrímur sýnir þannig að hann lætur málefnastöðu ráða umfram þá persónulegu mæðu sem honum kann að finnast að opin andstaða Ögmundar og fleiri við stefnuna í IceSave og almenn vinnubrögð flokksforystunnar, hafi skapað sér. Hann yrði því maður að meiri og styrkir eigin stöðu. Hann lægir vonandi um leið þær óánægjuöldur sem risið hafa í flokknum, enda er fátt mikilvægara en að hafa samhentan flokk á bak við sig. Enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur í þeim efnum.

Það dugar VG ekki að berja sér á brjóst og benda á að flokkurinn sé sá eini sem ekki beri ábyrgð skv. skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Flokksforystunni væri nær að lesa skýrsluna með sjálfsgagnrýni í huga. Þar er að finna ýmsar ábendingar um vinnubrögð sem hægt væri að læra af.
Vonirnar mega ekki bara geta af ser vonbrigði.

Greinin birtist a Smugunni 24.05.2010 http://www.smugan.is/pistlar/adsendar-greinar/nr/3370

Fyllri upplýsingar um fyrirvara við og sögu þjónustutilskipunarinnar

Þjónustutilskipunin er ein umdeildasta tilskipun ESB og sú sem hefur valdið mestum deilum og áttökum. Hér á landi hefur BSRB í samvinnu við evrópsku verkalýðshreyfinguna unnið gegn upphaflegu tilskipuninni sem samþykkt var með breytingum 2006. Miklu skiptir með hvaða hætti tilskipunin verður innleidd, en hér má lesa frétt af vef stjórnarráðsins um samþykkt tilskipunarinnar. 

Þjónustutilskipun ESB: Samþykkt með skýrum fyrirvara

26/5/2009

Þjónustutilskipun ESB verður innleidd hér á landi með skýrum fyrirvara um að Íslendingar afsali sér ekki lýðræðislegu valdi yfir almannaþjónustunni. Þetta álit Ögmundar Jónssonar, heilbrigðisráðherra, samþykkti ríkisstjórnin á fundi sínum í morgun.

Ráðherra taldi afar brýnt að setja skýran fyrirvara í tengslum við samþykkt þjónustutilskipunarinnar, fyrirvara sem snýr sérstaklega að heilbrigðisþjónustunni og almannaþjónustu almennt. Ennfremur telur heilbrigðisráðherra brýnt að við innleiðingu tilskipunarinnar hafi það ráðuneyti sem stýri innleiðingarferlinu hliðsjón af þessum áherslum ríkisstjórnarinnar og að tilskipunin verði því innleidd með þeim hætti sem skapi mest svigrúm íslenskra stjórnvalda til að hafa bein áhrif á ákvarðanir í málum sem ráðherra telur vera grundvöll velferðarþjónustunnar í landinu.

„Því miður hefur það viljað brenna við í tímans rás, að tilskipanir frá Brussel væru samþykktar í ríkisstjórn án fyrirvara og, að því er mér hefur stundum virst, jafnvel án athugunar og ígrundunar. Nú hefur verið innleitt nýtt vinnulag hvað þetta varðar og er það stórt skref fram á við. Hvað þjónustutilskipunina varðar þá hef ég komið að henni í langan tíma á vettvangi evrópskrar verkalýðshreyfingar. Þar tókst að koma fram lagfæringum frá upphaflegu útgáfunni. Með fyrirvara Íslands á að vera girt fyrir ágang markaðsaflanna að heilbrigðisþjónustunni. Þess vegna stend ég ekki lengur í vegi fyrir innleiðingu hennar enda hefði slíkt í för með sér að þjónustusamningar við öll EES ríkin væru í uppnámi samkvæmt túlkun á EES samkomulaginu“, segir Ögmundur Jónasson, heilbrigðisráðherra.  

Þjónustutilskipun ESB hefur valdið miklum deilum allt frá því að hún kom fram árið 2004. Deilt var um ákvæði sem lutu að  vinnurétti og þá ekki síður að hvaða marki almannaþjónusta – þ.m.t. heilbrigðisþjónustan – yrði færð undir markaðsskilmála. Norðmenn settu skýra skilmála hvað þetta snertir og verður þjónustutilskipunin innleidd hér á landi með samsvarandi skilyrðum.

Heilbrigðisráðherra lagði fram minnisblað er varða þessa skilmála á fundi ríkisstjórnarinnar í morgun og var samþykkt að tilskipunin yrði samþykkt af Íslands hálfu þannig að hvergi yrði skertur réttur lýðræðislega kjörinna yfirvalda til að skipuleggja almannaþjónustuna að eigin vild.

Í minnisblaði eða greinargerð ráðherra sem hann lagði fram á fundi ríkisstjórnar í morgun segir: „Þjónustutilskipunin sá fyrst dagsins ljós 2004 og var þá sett fram sem hluti af Lissabon- áætlun Evrópusambandsins frá árinu 2000 sem miðaði að því að gera ESB að samkeppnishæfasta efnahagsvæði heimsins 2010. Hugmyndin var að fjarlægja „viðskiptalegar“ hindranir sem væru í vegi fyrir þjónustuviðskiptum fyrirtækja milli landa, hvort sem þær voru af lagalegum eða stjórnsýslulegum toga. Jafnframt átti að tryggja lagalegar undirstöður tveggja þátta fjórfrelsis svokallaða, þ.e. réttarins til að veita þjónustu og réttarins til að stofna fyrirtæki í öðru landi.

Efnistök þjónustutilskipunarinnar eru byltingarkennd meðal tilskipana ESB, að því leyti að hún tekur ekki til afmarkaðra sviða eða atvinnugreina, heldur nær til allrar þjónustu. Öll þjónusta fellur undir tilskipunina, nema hún sé sérstaklega undanþegin. Hér er í raun og veru verið að setja í framkvæmd einn hinna fjögurra hornsteina ESB, frelsi til að veita þjónustu. Um leið takmarkar þetta „þjónustufrelsi“ frelsi aðildarríkjanna til að skipa sínum málum eftir eigin höfði.

Almennt virðist stjórnvöldum vera óheimilt að hamla aðgangi að þjónustu erlendra aðila sem og framboði þeirra á þjónustu, nema að uppfylltum skilyrðum með vísan til afgerandi ástæðna tengdum almannahagsmunum (eða “overriding reasons relating to the public interest” ). Hér er því verið að flokka hagsmuni „efnahagslífsins“ og reglur og kröfur „innri markaðar“ Evrópusambandsins skör hærra, en ýmis félagsleg, menningarleg og umhverfisleg gildi, sem kjörin stjórnvöld vildu hefja til vegs en kynnu að stangast á við „frelsi“ þjónustuaðila. Þau þarf að réttlæta með tilvísun í undantekningarákvæði, meðan hagsmunir þjónustuveitenda og réttindi eru í öndvegi.

Höfundar þjónustutilskipunarinnar höfðu sem yfirlýstan megintilgang að koma á „fjórfrelsinu“ á innri markaðinum, með því að fjarlæga „hindranir“ og koma á samkeppni. Því miður lögðu þeir ekki sömu áherslu á hin tvö helstu markmið Lissabon-áætlunarinnar, sem voru að ná fram fullri atvinnu og styrkja efnahagslega og félagslega samþættingu, með sjálfbærri þróun. Þvert á móti þá lentu þau lög og reglur sem eiga að tryggja fulla atvinnu, efnahagslega og félagslega samþættingu, svo sem miðlægir kjarasamningar, sértæk hjálp til ákveðinna hópa, landsvæða eða atvinnugreina o.s.frv. á lista þjónustutilskipunarinnar um hugsanlegar „viðskiptahindranir“. 

Deilan sem tilskipunin skóp snerist því ekki síst um rétt aðildarríkja til að grípa til svokallaðra sértækra ráðstafana, en þó engu síður um rétt þeirra til að skipuleggja og fjármagna opinbera almannaþjónustu eftir eigin höfði og eftir vilja kjósenda í hverju landi.

Á sama tíma var gert ráð fyrir að mikilvæg almannaþjónusta heyrði undir tilskipunina, heilbrigðisþjónusta og félagsþjónusta t.d. og að hún hefði því verið markaðsvædd í framhaldinu. Loks má nefna afleiðingar tilskipunarinnar á vinnumarkaðinn, en upprunalandsreglan svokallaða gerði ráð fyrir að lög og kjarasamningar upprunalandsins, þ.e. þess lands sem þjónustuveitandi átti lögheimili í, giltu, en ekki reglur gistilandsins.

Þegar tilskipunin var svo loks samþykkt í lok árs 2006 hafði tekist að sníða af henni verstu agnúana, en þó voru menn langt í frá sáttir. Verkalýðshreyfingin í Noregi  krafðist þess að Noregur beiti neitunarvaldi gegn innleiðingu hennar þar í landi.  Stjórnvöld hikuðu við, enda er EES-samningurinn nú túlkaður þannig að neitun myndi þýða að réttindi Noregs á sviði þjónustuviðskipta á innri markaði ESB féllu niður, sem og réttur hinna ríkjanna sem eru aðilar að samningnum. Er það öfugt við það sem Gro Harlem Brundtland og fleiri norskir stjórnmálamenn sögðu þegar Noregur gekk í EES, það er að landið hefði að sjálfsögðu neitunarvald gagnvart þeim þáttum sem ekki voru taldir hagkvæmir.

LO í Noregi féll að lokum frá kröfum um að stjórnvöld beittu neitunarvaldi gagnvart þjónustutilskipuninni, eftir að stjórnvöld höfðu lofað að reyna að veita tryggingar fyrir því m.a. að almannaþjónustan fengi að þróast áfram og stjórnvöld hefðu enn ábyrgð og stjórn á mikilvægum sviðum samfélagsins og ákveðin verkefni á þess vegum yrðu leyst á vegum opinberrar almannaþjónustu. Hér eru upptalin m.a. heilbrigðisþjónusta, félagsþjónusta, skólar, samgöngur og framleiðsla raforku.

Af hálfu heilbrigðisráðherra er m.a. staðnæmst við þá skilgreiningu sem stuðst er við varðandi heilbrigðisgeirann og afleiðingar hennar. Þegar ákvæði 2. (f) í þjónustutilskipuninni er skoðað má ætla að það hafi tekist að fullu að undanskilja heilbrigðisþjónustuna ákvæðum tilskipunarinnar. (gr 2. Scope. (f) healthcare services whether or not they are provided via healthcare facilities, and regardless of the ways in which they are organised and financed at national level or whether they are public or private;) En þegar grein 22 í formála er hins vegar lesin sést við hvaða skilgreiningu á heilbrigðisþjónustu sem undanskilin er þjónustutilskipuninni, er átt. Aðeins er átt við þær heilbrigðisstéttir sem hafa fagbundið leyfi til starfa í því landi sem þjónustan er veitt (a regulated health profession). Það á væntanlega við um stéttir eins og lækna og hjúkrunarfræðinga og aðrar lögverndaðar stéttir.

Aðrar stéttir innan heilbrigðisgeirans eru ekki undanskildar ákvæðum þjónustutilskipunarinnar. Það þýddi til dæmis að opinn samkeppnismarkaður ríkti í störfum í heilbrigðisgeiranum sem unnin eru af þeim sem ekki eru í lögvernduðu starfi. Og samkvæmt handbók the Directorate-General for Internal Market and Services um innleiðingu þjónustutilskipunarinnar er hér aðeins átt við þjónustu þessara stétta við sjúklingana sjálfa. Öll þjónusta önnur í heilbrigðiskerfinu sem viðkemur öðrum þáttum en sjúklingunum beint, svo sem bókhaldsþjónusta, ræstingar, stjórnsýsla, viðhald búnaðar og húsa og starfsemi rannsóknarstöðva fellur hins vegar undir þjónustutilskipunina. Sama á við endurhæfingarstöðvar og aðrar stöðvar sem stuðla að fyrirbyggjandi aðgerðum, líkamsræktarstöðvar, sundlaugar o.fl. Þessi þjónusta á eingöngu að vera a markaði skv. þjónustutilskipuninni.

Þá má einnig nefna þær efasemdir sem uppi eru og varða það háttarlag að láta fjármuni hins opinbera vera eyrnamerkta notenda, þ.e. að sjúkrahús fái fjárveitingar í samræmi við fjölda sjúklinga o.s.frv. Efasemdirnar snúa að því að þetta fyrirkomulag opni dyrnar fyrir einkaaðila á sama þjónustusviði að krefjast sömu fjárveitinga pr. „viðskiptavin“ og hið opinbera hefur tilgreint. Almannaþjónustan sé í þessu tilfelli ekki veitt á almennum grunni, sem sé eitt af skilyrðum þess að hún falli ekki undir markaðslöggjöf.

Heilbrigðisráðherra telur því brýnt að setja skýra fyrirvara í tengslum við samþykkt þjónustutilskipunarinnar sem varða hagsmuni heilbrigðisþjónustunnar sérstaklega og hagsmuni almannaþjónustunnar almennt.

Er hér ástæða til að fylgja fordæmi norsku ríkisstjórnarinnar með skýrum fyrirvörum. Heilbrigðisráðuneytið telur að eftirfarandi texti, byggður á yfirlýsingu norsku ríkisstjórnarinnar eigi að gilda að lágmarki, en hér hefur verið skerpt á hugtakinu „National authorities“ svo það nái tvímælalaust til ríkis og sveitarfélaga: „Upon the incorporation of the Service Directive (2006/123/EC) into the EEA Agreemnent, Iceland recalls that the Directive does not affect inter alia terms and conditions of employment, the relations between social partners, the right to negotiate and conclude collective agreemnts, and fundamental rights such as the right to strike and to take industrial action. The Services Directive does not affect labour law nor tripartite cooperation between labour, employeras and the government.

Thus Iceland emphasises that there is no contradiction between the Services Directive and a strong national commitment to develop action- plans and apply appropriate measures aimed at protecting domestic and posted workers´ rights and maintaining high standards in the workplace. Such measures may include inter alia an effective system for general application of collective agreements, and introduction of joint responsibility and liability for contractors and sub-contractors in order to ensure enforcement of workers´rights.

Iceland underlines the continued competence of national authorities – at all levels, government and municipal – to decide to what extent services shall be provided by the public sector, how they should be organised and financed, as well as what specific obilgations such public services should be subject to.“

Ennfremur telur heilbrigðisráðherra brýnt að við innleiðingu tilskipunarinnar hafi það ráðuneyti sem stýri innleiðingarferlinu hliðsjón af þessum áherslum ríkisstjórnarinnar og að tilskipunin verði því innleidd með þeim hætti sem skapi mest svigrúm stjórnvalda til ákvarðana. Á það einnig við um hlutverk eftirlitsstofnana af ýmsu tagi. Er vakin athygli á því að handbók the Directorate-General for Internal Market and Services er ekki lagalega bindandi heldur ráðgefandi. Telur heilbrigðisráðherra að ástæða sé til aukins samráðs og opinnar gagnrýnnar umræðu við innleiðingu tilskipunarinnar svo og um allar tímasetningar

Tilskipun ESB innleidd